Đáp ứng quy tắc xuất xứ trong EVFTA: Xuất xứ cộng gộp nguyên liệu với Hàn Quốc là chưa đủ

Lo bài toán nguyên liệu

Hiệp định EVFTA yêu cầu quy tắc xuất xứ 2 công đoạn hay xuất xứ từ vải trở đi đối với hàng dệt may. Tức là để được hưởng thuế quan ưu đãi theo EVFTA, hàng dệt may của Việt Nam phải được làm từ vải có xuất xứ Việt Nam, hoặc các nước thành viên EU, hoặc các nước đã có hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU như Hàn Quốc, Nhật Bản.

Quy tắc xuất xứ 2 công đoạn khiến doanh nghiệp dệt may trong nước “đứng ngồi không yên” bởi 60% nguyên liệu phụ liệu phục vụ cho sản xuất trong nước đang được nhập khẩu từ Trung Quốc. Đồng nghĩa, số sản phẩm sản xuất từ nguyên liệu này không được hưởng ưu đãi khi xuất khẩu sang EU.

Dệt may được nhận định hưởng nhiều lợi ích trong EVFTA

Sự thiếu hụt nguyên liệu đầu vào cho ngành dệt may có thể được bù đắp bởi các doanh nghiệp FDI, nhưng việc các công ty này bán sản phẩm cho các nhà sản xuất trong nước là không dễ dàng. Bởi một phần doanh nghiệp FDI cũng đang thiếu đơn hàng, khó khăn trong sản xuất. Mặt khác, doanh nghiệp FDI khép kín chuỗi cung ứng nên không dư nguyên liệu bán ra ngoài.

Nguyên liệu đầu vào trong nhiều năm vẫn là mắt xích yếu của chuỗi cung ứng dệt may Việt Nam. Hiệp hội Bông Sợi Việt Nam dự báo, để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, đến năm 2025, Việt Nam cần có 12 tỷ m² vải, tuy nhiên, trong nước hiện chỉ sản xuất được khoảng 2,8 tỷ m² vải.

EVFTA đã có hiệu lực, với quy định xuất xứ từ vải trở đi, các nhà sản xuất phải tính toán nhiều hơn về nguồn nguyên liệu nhằm được hưởng ưu đãi thuế quan. Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng đã nhiều lần đề xuất mở cửa chính sách kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực nguyên phụ liệu. Tuy nhiên cho đến nay, kết quả chưa như mong đợi, bởi lo ngại về môi trường khiến các địa phương không mấy mặn mà với dự án dệt nhuộm.

Cộng gộp xuất xứ là chưa đủ

Áp lực nguyên phụ liệu đầu vào được giảm bớt một phần khi Việt Nam – Hàn Quốc ký thoả thuận cộng gộp xuất xứ nguyên liệu dệt may giữa hai nước. Điều này được doanh nghiệp dệt may Việt Nam kỳ vọng 50% sản phẩm xuất khẩu sang EU sẽ được hưởng ưu đãi thuế quan do sử dụng nguyên liệu từ Hàn Quốc.

Theo ông Hong Sun- Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam, việc ký kết thỏa thuận cộng gộp xuất xứ với Hàn Quốc là rất cần thiết và kịp thời. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể ngay lập tức giải quyết được khó khăn về nguyên liệu dệt may chất lượng cao và tận dụng cơ hội xuất khẩu sản phẩm dệt may sang thị trường EU tiềm năng.

Xuất xứ cộng gộp nguyên liệu chưa phải là giải pháp dài hơn giúp dệt may Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA

Số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho thấy, 5 năm qua, Việt Nam nhập khẩu vải từ Hàn Quốc lớn thứ hai, chỉ sau Trung Quốc với giá trị nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD/năm, chiếm tỷ trọng 17 - 18% tổng kim ngạch nhập khẩu vải của Việt Nam.

Như vậy, dệt may Việt Nam có thể đáp ứng một phần quy tắc xuất xứ 2 công đoạn của EVFTA khi sử dụng nguyên liệu từ Hàn Quốc. Tuy nhiên, đây chưa phải là giải pháp bền vững bởi nguyên phụ liệu nhập khẩu từ Hàn Quốc giá thành cao làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Trong khi những lợi ích về cắt giảm thuế quan của EVFTA có thể chưa đủ bù đắp để dệt may Việt Nam có giá bán cạnh tranh so với các quốc gia sản xuất dệt may khác cùng xuất khẩu vào EU.

Theo đó, vẫn cần có chính sách đủ mạnh thu hút thêm nguồn lực vào sản xuất vải. Cụ thể, Chính phủ cần có quy hoạch khu công nghiệp cho nguyên phụ liệu dệt may đủ lớn và có hạ tầng xử lý nước thải. Bỏ thuế VAT cho doanh nghiệp (DN) mua nguyên phụ liệu dệt may trong nước, quy định hiện tại khiến đơn giá tăng thêm 2%. Giảm chi phí logistic bởi chi phí vận chuyển nguyên phụ liệu từ Trung Quốc sang Việt Nam rẻ hơn cả vận chuyển từ Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh đi các địa phương.

Về phía DN, bên cạnh việc chủ động tiếp cận nhà nhập khẩu EU để tìm đơn hàng, cũng tích cực tìm nhà cung cấp vải trong nước đáp ứng nhu cầu thay cho vải nhập khẩu.

Hiệp định thương mại tự do EU-Nhật Bản có hiệu lực từ 31/1/2019, đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam khuyến nghị, tiếp sau Hàn Quốc, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục đàm phán với Chính phủ Nhật Bản để triển khai các điều khoản cộng gộp xuất xứ nguyên liệu dệt may giữa hai nước. Theo tính toán của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, nếu Việt Nam thống nhất được các điều khoản trao đổi với phía Nhật Bản, thì mỗi năm, dệt may Việt Nam có thêm gần 1 tỷ USD lượng vải nhập khẩu có đủ điều kiện hưởng thuế 0% xuất khẩu đi EU.