Công nghiệp và đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng: Tìm hướng phát triển bền vững

Kinh tế vùng tăng trưởng lớn

Vùng Đồng bằng sông Hồng là 1 trong 6 vùng kinh tế - xã hội của cả nước; địa bàn đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh của cả nước; có vị trí thuận lợi, hội tụ nhiều lợi thế về phát triển kinh tế... Hạt nhân phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng là vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, Thủ đô Hà Nội và Duyên hải Bắc bộ.

Đông đảo chuyên gia kinh tế, các địa phương tham dự hội thảo

Báo cáo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho thấy, tình hình doanh nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng đã có sự phát triển vượt bậc, từ 31.965 doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh năm 2005 đã lên tới 253.425 doanh nghiệp năm 2020 (đã tăng khoảng 7,93 lần sau 15 năm), cao hơn so với trung bình cả nước (7,18 lần).

Tổng số vốn sản xuất kinh doanh bình quân hàng năm của doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh tại Đồng bằng sông Hồng có sự tăng trưởng mạnh (từ 3,13 triệu tỷ đồng năm 2010 lên 7,58 triệu tỷ đồng năm 2015 và 12,94 triệu đồng năm 2019), với tốc độ khá tương đồng với tỷ lệ tăng của cả nước trong cùng thời kỳ.

Đây cũng là vùng đã hình thành mạng lưới các đô thị lớn, cực lớn, đô thị trung bình, đô thị vừa và nhỏ trong mối liên kết với các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế, trung tâm giáo dục đào tạo, y tế lớn cấp vùng... với hệ thống cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc gia, quốc tế và khu vực nông thôn...

Chính những giá trị to lớn của Vùng đồng bằng sông Hồng nên ngày 14/9/2005 Bộ Chính trị khóa IX đã ban hành Nghị quyết số 54-NQ/TW về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020.

Sau đó, ngày 28/10/2011, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Kết luận số 13-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 54-NQ/TW. Nghị quyết 54-NQ/TW và Kết luận 13-KL/TW là cơ sở quan trọng, tạo ra nền tảng cho sự phát triển nhanh theo hướng bền vững của vùng.

Đánh giá của Ban Kinh tế Trung ương, sau gần 17 năm thực hiện Nghị quyết 54-NQ/TW và 11 năm thực hiện Kết luận 13-KL/TW của Bộ Chính trị, phát triển kinh tế - xã hội toàn vùng nói chung và các địa phương nói riêng đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị, quốc phòng, an ninh và quan hệ quốc tế; vai trò là 1 trong 2 đầu tàu kinh tế của cả nước được phát huy.

Thực tiễn từ Bắc Ninh

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế; nhiều vấn đề mới phát sinh; sự tăng trưởng doanh nghiệp không đồng đều tại các tỉnh. Bên cạnh 5 địa phương có tỷ lệ phát triển doanh nghiệp cao trong giai đoạn 2005-2020 như: Quảng Ninh (tăng 11,33 lần), Hưng Yên (10,67 lần), Hà Nội (9,11 lần), Bắc Ninh (8,78 lần), Hà Nam (8,25 lần) thì vẫn còn 6 địa phương có tỷ lệ phát triển doanh nghiệp thấp hơn trung bình vùng và cả nước bao gồm: Vĩnh Phúc (6,93 lần), Hải Dương (6,55 lần), Hải Phòng (6,43 lần), Ninh Bình (5,78 lần), Thái Bình (5,19 lần), Nam Định (5,16 lần).

Do vậy, để triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và thực hiện ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị về việc tổng kết các nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh các vùng kinh tế, Ban Kinh tế Trung ương được giao chủ trì Đề án Tổng kết thực hiện Nghị quyết số 54-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020; Kết luận số 13-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 54-NQ/TW, trên cơ sở đó tham mưu Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết mới về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Để triển khai đề án, Ban Kinh tế Trung ương đã phối hợp với 20 ban cán sự đảng, đảng ủy trực thuộc Trung ương và thường trực tỉnh ủy, thành ủy của 11 địa phương trong vùng để thành lập Ban Chỉ đạo và ban hành Kế hoạch số 84-KH/BKTTW phục vụ nhiệm vụ tổng kết Nghị quyết.

Việc tổ chức hội thảo “Phát triển công nghiệp và đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” do Ban Chỉ đạo Tổng kết Nghị quyết 54-NQ/TW chủ trì, phối hợp với Tỉnh ủy Bắc Ninh nhằm: Tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, các địa phương, chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, thảo luận về thực trạng, định hướng phát triển công nghiệp và đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đồng thời thống nhất đánh giá về thực trạng; những thành tựu đạt được; các khó khăn, tồn tại, vướng mắc trong phát triển công nghiệp và đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng; cơ hội và thách thức; định hướng, giải pháp chủ yếu về phát triển công nghiệp và đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Là 1 trong nhóm 5 địa phương có tỷ lệ phát triển doanh nghiệp cao trong giai đoạn 2005-2020, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh đã có tham luận tại hội thảo nêu bật thành tựu phát triển sau hơn 25 năm tái lập tỉnh và 17 năm thực hiện Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị: Từ một tỉnh nông nghiệp, xuất phát điểm thấp, Bắc Ninh đã tạo ra bước phát triển vượt bậc, toàn diện trên các lĩnh vực, đến nay đã cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại và từng bước trở thành cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, vùng Thủ đô, đóng góp quan trọng vào mức tăng trưởng chung của cả nước.

Ồng Nguyễn Quốc Chung - Phó Bí thư Thường trực, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tỉnh Bắc Ninh - nhấn mạnh: Nổi bật trong phát triển kinh tế của tỉnh Bắc Ninh là đã duy trì kinh tế liên tục tăng trưởng cao (bình quân giai đoạn 2005-2021 đạt 13,9%/năm; 6 tháng đầu năm 2022 đạt 14,7%, đứng thứ 2 cả nước); quy mô nền kinh tế đứng thứ 8 toàn quốc và thứ 4 vùng Đồng bằng sông Hồng; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp và dịch vụ. Thu ngân sách tăng nhanh, năm 2021 đạt 33.260 tỷ đồng, gấp hơn 19 lần năm 2005, đứng thứ 8 toàn quốc.

"Phát triển công nghiệp của tỉnh đã và đang “là khâu đột phá”, trở thành động lực phát triển kinh tế của tỉnh. Quy mô công nghiệp tăng nhanh (hình thành 16 khu công nghiệp tập trung và 33 cụm công nghiệp; với diện tích 7.455ha; đã thu hút nhiều tập đoàn lớn như: Samsung, canon; Goertek, Amkor …) đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao của cả nước. Năm 2021, giá trị sản xuất công nghiệp đạt 1,5 triệu tỷ đồng, gấp hơn 91 lần năm 2005, đứng thứ nhất cả nước; tạo việc làm cho 450 nghìn lao động và thu hút các nhà đầu tư ở 38 quốc gia, vùng lãnh thổ vào Bắc Ninh. Sự phát triển mạnh mẽ công nghiệp của tỉnh đã lan tỏa mạnh mẽ cho phát triển công nghiệp của cả vùng, đặc biệt là các tỉnh lân cận như Bắc Giang, Thái Nguyên, Hưng Yên, Hải Dương…", ông Nguyễn Quốc Chung bày tỏ.

Công tác quy hoạch tại Bắc Ninh cũng đã được triển khai theo hướng đồng bộ, hiện đại; đến nay toàn tỉnh có 1 đô thị loại I, 1 đô thị loại III, 2 đô thị loại IV, 5 đô thị loại V. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 50% (nếu tính cả dân số tại khu vực nội thị của đô thị loại IV được Bộ Xây dựng công nhận). Tỉnh đang tập trung hoàn thiện các tiêu chuẩn thành phố trực thuộc trung ương; trên cơ sở Quyết định số 241/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, dự kiến tỉnh Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.

Với vị trí địa lý thuận lợi trong vùng Đồng bằng sông Hồng, các chuyên gia cũng khẳng định, Bắc Ninh có hạ tầng kinh tế - xã hội, có khả năng lan tỏa phát triển đến các địa phương lân cận, nhất là hệ thống giao thông kết nối (đường sắt, đường bộ, đường sông), gần sân bay Nội Bài, cảng Hải Phòng, 4 tuyến đường cao tốc đi qua tỉnh, góp phần đẩy mạnh kết nối, phát triển kinh tế - xã hội trong vùng. Những kết quả trên đã tạo ra tiền đề quan trọng để tỉnh Bắc Ninh tiếp tục phát triển và lan tỏa cùng các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Hồng, khẳng định vị thế của một khu vực trọng điểm của cả nước.

Vùng Đồng bằng sông Hồng gồm 11 tỉnh, thành là: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Hà Nam. Những tỉnh này hiện đã có hệ thống giao thông kết nối đồng bộ và tốt nhất cả nước, thuận lợi trong gắn kết các địa phương trong vùng và với địa phương khác trong cả nước cũng như với nhiều quốc gia trong khu vực và thế giới.