Chuyên gia gợi ý 6 giải pháp tài chính để phát triển kinh tế xanh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, đầu tư xanh đã trở thành xu hướng tất yếu nhằm huy động nguồn lực tài chính cho các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững.

 

Những năm gần đây, Việt Nam đã thể hiện rõ quyết tâm thúc đẩy đầu tư xanh nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết quốc tế về khí hậu. Về mặt chính sách, Việt Nam đã ban hành Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, cùng với nhiều văn bản quan trọng khác như Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về Tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án thuộc Danh mục phân loại xanh; Khung chính sách, pháp luật, lộ trình dưới dạng kế hoạch, đề án để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. 

 

Nhờ nền tảng từ những chính sách nói trên, tín dụng xanh ở Việt Nam đã tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến quý I/2025, có 58 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ xanh với tổng giá trị trên 704.244 tỷ đồng, tăng 3,57% so với cuối năm 2024 và chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ tín dụng. Giai đoạn 2017–2024, tốc độ tăng trưởng bình quân của dư nợ tín dụng xanh được ghi nhận là hơn 21,2%/năm. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng kể trong kỳ vọng và nhu cầu vốn xanh trong hệ thống ngân hàng.

 

 

Tuy nhiên, theo TS Trần Công Thắng, Viện Chiến lược, Chính sách môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dù tăng mạnh theo thời gian, tín dụng xanh vẫn được xem là nhỏ so với quy mô toàn ngành khi dư nợ xanh đã tăng hơn 8 lần so với 2015 nhưng vẫn mới chiếm khoảng 4,3% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế. 

 

“Quy mô thị trường tài chính xanh tại Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Một số ngân hàng thương mại và doanh nghiệp lớn đã thử nghiệm phát hành trái phiếu xanh, xã hội và bền vững (GSS+), song số lượng phát hành chưa nhiều và thị trường chưa hình thành được hệ sinh thái đa dạng”, TS Trần Công Thắng cho hay.

 

Cũng theo TS Trần Công Thắng,  mặc dù thực tiễn, nhu cầu và dư địa huy động đầu tư xanh ở Việt Nam rất lớn nhưng còn nhiều hạn chế, rào cản và chưa thực sự trở thành một xu hướng chủ đạo, động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh trong toàn hệ thống nền kinh tế. Điều này xuất phát từ một số nguyên nhân cụ thể:

 

Một là, đầu tư xanh của khu vực nhà nước chưa lớn và mới xuất hiện ở một số thành phố lớn, thiếu tính đồng bộ, hệ thống và chiến lược để tạo đà cho sự chuyển dịch của nền kinh tế, dẫn dắt dòng đầu tư của khu vực tư nhân; đầu tư của khu vực tư nhân còn hạn chế so với các quốc gia trong khu vực ASEAN, chủ yếu đầu tư tư nhân ở quy mô nhỏ và vừa, chưa có nhiều những nhà đầu tư lớn, nhà đầu tư nước ngoài để dẫn dắt.

 

Hai là, cơ cấu đầu tư chưa cân đối, tập trung chính vào các lĩnh vực năng lượng xanh, công trình xanh, nông nghiệp xanh trong khi các lĩnh vực khác còn hạn chế như quản lý chất thải, vốn tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, ngành chuyển đổi xanh (xi măng, sắt thép, dệt may…).

 

Ba là, dư địa và động lực để huy động nguồn tài chính xanh rất lớn, đa dạng nhưng thị trường tín dụng xanh, trái phiếu xanh xét trên tất cả các loại hình gồm trái phiếu chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp còn rất hạn chế so với các quốc gia trong khu vực; quy mô tín dụng xanh còn nhỏ, chiếm khoảng 4% tổng dự nợ tín dụng của nền kinh tế; thị trường tín chỉ các-bon chưa được hình thành.

 

Bốn là, một số thị trường, cơ chế tạo nguồn lực mới như tín chỉ đa dạng sinh học, tín chỉ nhựa, quỹ đầu tư xanh, bảo hiểm xanh… thiếu hàng lang pháp lý để vận hành.

 

 

Theo TS Lại Văn Mạnh (cùng công tác tại Viện Chiến lược, Chính sách môi trường), để giải quyết những khó khăn trên, Việt Nam cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể để huy động đầu tư xanh trong giai đoạn tới gắn với các biện pháp đột phá về thể chế, chính sách, hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực. Cùng với đó, cần thúc đẩy các sáng kiến, hành động cụ thể của cả khu vực nhà nước, ngoài nhà nước để gỡ bỏ các “nút thắt” cho đầu tư xanh. Một số ưu tiên trong thời gian tới cần tập trung bao gồm: 

 

Thứ nhất, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục định hướng, nâng cao nhận thức cho mọi tầng lớp xã hội, nhằm thay đổi tư duy, nhận thức về chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, đầu tư xanh ở Việt Nam; xây dựng, vận hành cơ chế kết nối, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, dữ liệu về đầu tư xanh trên phạm vi toàn quốc.

 

Thứ hai, về chính sách, pháp luật cần sớm hoàn thiện các văn bản dưới luật, tổ chức hướng dẫn áp dụng pháp luật đối với các quy định hiện hành có vai trò huy động đầu tư xanh như các biện pháp ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư xanh, tài chính xanh, công nghệ xanh; sửa đổi, loại bỏ các rào cản về thủ tục hành chính, các biện quy định cản trở cho đầu tư xanh; cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với công cụ chính sách mới, tiêu chuẩn, quy chuẩn mới có vai trò huy động đầu tư xanh, sản phẩm xanh, tuần hoàn, mua sắm xanh.

 

Thứ ba, đa dạng hóa các kênh đầu tư xanh của nhà nước và tư nhân. Trong đó, đầu tư xanh của nhà nước tập trung vào các lĩnh vực như cung cấp hạ tầng, thông tin, nghiên cứu khoa học và phát triển các công nghệ, các lĩnh vực thị trường không làm hoặc làm không hiệu quả; tạo động lực và niềm tin cho doanh nghiệp, khu vực tư nhân tham gia vào đầu tư xanh, đổi mới công nghệ và thực hiện kinh tế tuần hoàn.

 

 

Thứ tư, Chính phủ, chính quyền địa phương cần tận dụng cơ hội để huy động nguồn vốn từ thị trường tài chính xanh, trái phiếu xanh để huy động nguồn vốn cho các dự án xanh trọng điểm; phát huy vai trò của các trung tâm tài chính quốc tế dự kiến thành lập ở Hồ Chí Minh, Đà Nẵng trong việc huy động tài chính xanh.

 

Thứ năm, xem xét thành lập quỹ đầu tư xanh quốc gia, huy động các định chế tài chính tham gia vào việc huy động và dẫn dắt nguồn vốn xanh từ thị trường quốc tế, gia tăng tỷ trọng cho vay các dự án đầu tư xanh; tăng cường quản trị để đảm bảo ổn định, an toàn, an ninh và giảm thiểu rủi ro trong đầu tư xanh. 

 

Thứ sáu, tăng cường hợp tác quốc tế, thiết lập cơ chế hợp tác công tư, liên kết theo các chuỗi giá trị, hình thành và vận hành cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu, đối thoại chính sách giữa nhà nước và các nhà đầu tư, doanh nghiệp, nhà khoa học để tạo dựng hệ sinh thái cho đầu tư xanh.