‘Chữ và người 400 năm’: Hành trình tiếng Việt qua dòng chảy lịch sử

Ngày 4/10, cuốn sách “Chữ và người 400 năm” của nhà văn Hoàng Minh Tường chính thức ra mắt. Tác phẩm không chỉ là câu chuyện học thuật, mà còn là bức tranh lịch sử, văn hóa và những số phận con người đan xen trong giai đoạn giao thoa giữa Đông và Tây.

Gặp gỡ giữa tiếng Việt và chữ Latinh

Tác phẩm “Chữ và người 400 năm” tái hiện cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa một bên là tiếng Việt trong sáng, đầy sức gợi cảm và một bên là hệ thống chữ Latinh giản đơn nhưng hiệu quả.

Nhân vật trung tâm của câu chuyện là giáo sĩ người Bồ Đào Nha Francisco de Pina đã bị cuốn hút ngay từ lần đầu tiên tiếp xúc với tiếng Việt khi đặt chân tới Đại Chiêm (Hội An). Vẻ đẹp của ngôn ngữ này đã thôi thúc ông bắt tay vào công cuộc phiên âm tiếng Việt bằng chữ Latinh. 

Nhưng hành trình ấy không phải công việc của một cá nhân. Nó được dệt nên bởi sự gắn kết, hợp tác và cả tình cảm giữa những con người đến từ hai nền văn hóa khác nhau. Pina có người học trò xuất sắc Bento Thiện, có sự giúp sức từ nhà thông thái Đào Duy Từ, có sự ủng hộ và niềm tin từ Vương Thái phi Minh Đức cùng Công nữ Ngọc Vạn. 

Bên cạnh đó, cuốn sách không chỉ khắc họa những nỗ lực của các giáo sĩ, mà còn phác họa toàn cảnh xã hội Đại Việt với những biến động lịch sử, và những mối tình vừa lãng mạn vừa bi thương. Đó là chuyện tình trắc trở giữa Nguyễn Phúc Kỳ và tiểu thư Tống Thị Toại, hay cuộc hôn nhân đầy hy sinh của Công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp.

Những câu chuyện ấy khiến hành trình hình thành chữ Quốc ngữ trở nên sinh động và đậm tính nhân văn.

Di sản của lịch sử, tình yêu với tiếng Việt

Tác giả Hoàng Minh Tường sinh năm 1948, quê gốc tại thôn Động Phí, xã Phương Tú, huyện Ứng Hòa, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Dù xuất thân không liên quan đến văn chương, ông lại bén duyên với nghề viết từ rất sớm.

Sau khi tốt nghiệp ngành địa lý, ông từng dạy học, viết báo rồi bước vào văn đàn với nhiều tác phẩm để lại dấu ấn. Năm 1973, ông viết tiểu thuyết đầu tay “Đầu sông”, sau này giành giải thưởng trong cuộc thi viết về thầy giáo và nhà trường. Đến nay, sự nghiệp văn chương và báo chí của ông trải dài hàng chục năm, để lại nhiều tác phẩm giàu giá trị nhân văn.

Chia sẻ bên lề buổi ra mắt sách “Chữ và người 400 năm”, nhà văn Hoàng Minh Tường xúc động cho biết, ông đến với đề tài chữ Quốc ngữ không chỉ bằng niềm đam mê văn chương, mà còn từ nỗi trăn trở của một người luôn đau đáu đi tìm cội nguồn chữ viết dân tộc.

“Thời gian trôi đi, nhưng xung quanh sự ra đời của chữ Quốc ngữ vẫn còn nhiều điều bí ẩn chưa được giải mã. Chính sự khuất lấp ấy luôn thôi thúc tôi tìm hiểu, khám phá” - nhà văn Hoàng Minh Tường chia sẻ.

Từ hai chuyến đi thực tế tại những vùng đất từng in dấu hành trình truyền giáo và giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và phương Tây, nhà văn bắt đầu bắt tay viết nên tác phẩm. Trước khi đặt bút, ông đã dành nhiều thời gian đọc lại các công trình nghiên cứu, tư liệu, sách viết về chữ Quốc ngữ, với mong muốn tái hiện chân thực nhất bức tranh lịch sử, những con người đã góp phần hình thành nên di sản chữ viết Việt hôm nay.

Theo nhà văn Hoàng Minh Tường, tiếng Việt không đơn thuần là phương tiện giao tiếp, mà là một kho báu văn hóa, kết tinh lịch sử, tâm hồn và bản sắc của dân tộc. Trong từng con chữ, từng dấu câu đều ẩn chứa hơi thở của thời gian, là dấu ấn của bao thế hệ đã miệt mài gìn giữ, vun đắp và trao truyền qua hàng trăm năm.

Thông qua tác phẩm “Chữ và người 400 năm”, tác giả Hoàng Minh Tường muốn gửi gắm thông điệp: Chữ Quốc ngữ không chỉ là thành quả của trí tuệ, mà còn là kết tinh của tình yêu, lòng tôn kính dành cho tiếng nói của cha ông. Đó là di sản văn hóa vô giá, nhắc nhở mỗi người Việt hôm nay thêm trân trọng, gìn giữ, tự hào về ngôn ngữ của dân tộc mình.

Với lối viết dung dị, “Chữ và người 400 năm” trở thành một cuốn sách không chỉ dành cho những người yêu văn chương, mà còn cho bất cứ ai muốn tìm lại cội nguồn của chữ Quốc ngữ.