Chính sách mới tiếp sức công nghiệp hỗ trợ tăng tốc

Hỗ trợ nhà cung cấp Việt tham gia chuỗi cung ứng

Những năm gần đây, nhờ các chính sách, khuyến khích của Nhà nước về phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ cùng sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp nên số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng ngày càng gia tăng.

Đến nay, cả nước có khoảng 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ; sản phẩm được cung cấp đầy đủ trong nước và xuất khẩu tới Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hoa Kỳ… như dây cáp điện, hộp số, các linh kiện nhựa. Đặc biệt, có khoảng 100 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia; số doanh nghiệp cấp 2 và cấp 3 khoảng 700 đơn vị. Tiêu biểu có khoảng 50 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 1 và 170 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 2 cho Tập đoàn Samsung.

Tuy nhiên, dù Chính phủ đã phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp triển khai các hoạt động liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam nhưng sự liên kết còn lỏng lẻo; nguồn lực xã hội chưa tập trung nhiều vào đầu tư sản xuất công nghiệp hỗ trợ do thời gian thu hồi vốn chậm, lợi nhuận kém hấp dẫn so với đầu tư vào lĩnh vực khác.

Một trong những nguyên nhân là do chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ còn thiếu đồng bộ, thiếu ổn định lâu dài, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc hoạch định và triển khai chiến lược đầu tư. Năng lực tài chính và công nghệ của nhiều doanh nghiệp nội địa còn yếu, chưa đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI đã có nền tảng sản xuất toàn cầu. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn sử dụng máy móc lạc hậu, thiếu nhân lực chất lượng cao và chưa đủ điều kiện để đổi mới sáng tạo.

Là một trong 5 doanh nghiệp nhận được sự hỗ trợ của Toyota Việt Nam trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong nước thuộc lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ ô tô năm 2024, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Kỹ thuật và Công nghiệp Việt Nam (Intech) Hoàng Hữu Yên cho biết, Intech đã được các chuyên gia Toyota hỗ trợ tư vấn bố trí lại toàn bộ xưởng sản xuất; hỗ trợ về mô hình 5S (sàng lọc; sắp xếp; sạch sẽ; săn sóc; sẵn sàng) để bảo đảm hàng hóa dễ nhận diện, dễ thấy, dễ làm; giảm thao tác lãng phí bằng phương pháp cải tiến năng suất cho doanh nghiệp cũng như giảm thao tác thừa trong sản xuất; xây dựng kế hoạch sản xuất để thực hiện sản xuất theo nguyên lý kéo, bộ phận sau sẽ kéo bộ phận trước, từ đó tăng năng suất, giảm hàng chờ đợi.

Có mặt tại Việt Nam từ năm 1995 và lắp ráp chiếc xe đầu tiên vào tháng 8-1996, Toyota là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong hoạt động nội địa hóa. Hiện danh sách các nhà cung cấp của Toyota lên tới 60, trong đó có 13 nhà cung cấp thuần Việt với tổng số sản phẩm nội địa hóa đạt trên 1.000 sản phẩm các loại.

Để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất, lắp ráp ô tô, xe máy, Công ty Honda Việt Nam đã liên kết với 140 nhà cung cấp phụ tùng, linh kiện, trong đó, có 100% linh kiện nhựa, cao su; 90% linh kiện kim loại; 80% linh kiện điện tử được cung ứng từ các công ty sản xuất trong nước và khoảng 20% linh kiện điện tử được mua thông qua các công ty thương mại.

 Thêm nhiều ưu đãi cho công nghiệp hỗ trợ

Thời gian qua, mặc dù chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ khá đa dạng, song theo các chuyên gia kinh tế, việc triển khai các chính sách ưu đãi cho ngành công nghiệp hỗ trợ vào thực tế vẫn còn nhiều hạn chế.

Một số điều kiện để hưởng ưu đãi trong quy địnhvẫn còn vướng, chưa thật sự phù hợp, khiến cho các doanh nghiệp khó tiếp cận và khó đáp ứng được yêu cầu để hưởng chính sách. Bên cạnh đó, một hạn chế trong chính sách thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam là chưa có sự ràng buộc, cũng chưa khuyến khích để các doanh nghiệp nước ngoài tăng tính lan tỏa cho các doanh nghiệp trong nước.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA) Nguyễn Vân, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nói chung, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nói riêng cần tự nỗ lực nâng cao năng lực, đầu tư công nghệ, dây chuyền sản xuất, hướng tới quản trị tinh gọn. Song, cũng rất cần sự trợ lực từ cơ chế, chính sách đồng hành để các doanh nghiệp có được môi trường kinh doanh thông thoáng. Đồng thời, cần có thông tin kịp thời, minh bạch để doanh nghiệp tận dụng cơ hội xuất khẩu cũng như khai thác tối đa thị phần tiềm năng trong nước. Ngoài thủ tục hành chính, các loại phí, lệ phí; chi phí tuân thủ lớn nhưng đôi khi không được nhận diện, cùng với chi phí cơ hội và những chi phí không chính thức cho doanh nghiệp. Vì vậy, cải cách thể chế không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn là cắt giảm chi phí tuân thủ.

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam, Chính phủ ban hành Nghị định số 205/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, nhằm mở rộng chính sách ưu đãi dành cho công nghiệp hỗ trợ. Đây được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng sau gần một thập kỷ, tạo đột phá trong chính sách ưu đãi cho công nghiệp hỗ trợ, khơi thông nguồn lực để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo đó, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động đổi mới công nghệ sẽ được tiếp cận nguồn hỗ trợ từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao, cùng các cơ chế ưu đãi khác theo quy định hiện hành.

Đặc biệt, đối với các dự án hợp tác nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp và tổ chức khoa học công nghệ, mức hỗ trợ có thể lên tới 50% chi phí đầu tư máy móc, thiết bị, thiết kế, đào tạo, sở hữu trí tuệ, thuê chuyên gia tư vấn… Đồng thời, mức hỗ trợ có thể lên tới 70% chi phí cho các hoạt động nâng cao năng lực chuyên gia, đơn vị tư vấn trong lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, về pháp lý, doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thuộc danh mục ưu tiên được hưởng các hỗ trợ theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm tư vấn pháp lý và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Điều này giúp giảm gánh nặng cho các doanh nghiệp nhỏ, vốn thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ quy định pháp luật phức tạp.

Về đầu tư, các dự án sản xuất sản phẩm ưu tiên được miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước và hưởng ưu đãi thuế theo quy định pháp luật. Những chính sách trên tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư trong và ngoài nước, giúp Việt Nam cạnh tranh với các quốc gia như Thái Lan, Indonesia để trở thành trung tâm sản xuất khu vực. Tuy nhiên, cần giám sát chặt chẽ để tránh lạm dụng ưu đãi, đồng thời nâng cao năng lực quản lý để hỗ trợ nhà đầu tư hiệu quả.

Việc tăng ưu đãi cho doanh nghiệp hỗ trợ là “liều thuốc” cần thiết trong bối cảnh ngành sản xuất trong nước phụ thuộc nguyên liệu đầu vào từ nguồn nhập khẩu và số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài còn khiêm tốn.

Nghị định 205/2025/NĐ-CP đã ban hành kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ không lỡ nhịp hội nhập với thế giới. Bởi suy cho cùng, mục tiêu cao nhất vẫn là nâng sức cạnh tranh cho nền kinh tế, để Việt Nam tự tin với thế giới về số lượng doanh nghiệp có hệ thống sản xuất và sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, đủ năng lực cung ứng vào mạng lưới công nghiệp toàn cầu.