Châu Âu đứng trước nguy cơ ‘khát’ khí đốt

Châu Âu đứng trước nguy cơ "khát" khí đốt

Các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng những đợt phản công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) từ Tehran, đang tác động trực tiếp đến dòng chảy năng lượng toàn cầu. Tại châu Âu, theo hãng tin Reuters cho biết giá khí đốt đã tăng vọt tới 75% chỉ trong vòng một tuần và lên mức cao nhất trong nhiều năm.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự gián đoạn tại khu vực Vùng Vịnh, trung tâm xuất khẩu năng lượng quan trọng của thế giới. Đáng chú ý, Qatar, quốc gia cung cấp khoảng 20% nguồn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, đã buộc phải tạm dừng sản xuất vào đầu tuần này.

Rủi ro càng gia tăng khi một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố lực lượng này sẽ nổ súng vào bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách đi qua eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải này được xem là “nút thắt” của thị trường năng lượng toàn cầu. Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua đây, tương đương 1/5 mức tiêu thụ của thế giới, cùng toàn bộ lượng LNG xuất khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Kể từ ngày 28/2, hoạt động vận tải qua eo biển này gần như rơi vào trạng thái tê liệt.

Theo đánh giá của các chuyên gia, tác động dài hạn đối với giá năng lượng sẽ phụ thuộc vào thời gian xung đột kéo dài cũng như mức độ ảnh hưởng tới hoạt động vận chuyển qua Hormuz. Nếu căng thẳng chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, thị trường chủ yếu phải đối mặt với rủi ro địa chính trị gia tăng. Tuy nhiên, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài trong nhiều tuần, lượng dự trữ năng lượng sẽ suy giảm, chuỗi hậu cần bị hạn chế và cán cân cung - cầu dầu khí toàn cầu sẽ bị siết chặt. Khi đó, giá năng lượng có thể chịu sức ép tăng mạnh hơn.

Trong bối cảnh an ninh năng lượng bị đặt trước nhiều thách thức, Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland cho rằng, vấn đề nhập khẩu khí đốt từ Nga có thể sẽ trở lại bàn thảo luận trong nội bộ Liên minh châu Âu. Trước đó, các nước thành viên EU đã thống nhất kế hoạch chấm dứt hoàn toàn sự phụ thuộc vào khí đốt Nga cuối năm 2027, song những diễn biến mới đang tạo ra sức ép đáng kể.

"EU đã nói rất rõ ràng rằng, họ muốn tự giải phóng khỏi sự phụ thuộc vào dầu khí của Nga, nhưng những sự kiện trong vài ngày qua cũng rất khó khăn", ông Aasland phát biểu tại hội nghị ở Oslo. Hiện tại, Na Uy đang là nhà cung cấp khí đốt lớn nhất cho châu Âu, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu khí đốt và 20% lượng dầu mỏ của lục địa này.

Phân tích của trang Bruegel.org cho thấy, điểm dễ tổn thương lớn nhất của châu Âu hiện nay nằm ở mức độ phụ thuộc vào LNG. Khi nguồn cung qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, các nước châu Âu buộc phải cạnh tranh gay gắt với khách hàng châu Á trên thị trường giao ngay. Kịch bản này tương tự cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2021 đến 2023.

Tình hình càng đáng lo ngại khi lượng dự trữ khí đốt của EU đầu năm 2026 đang ở mức thấp kỷ lục. Tháng 2/2026, kho dự trữ chỉ còn khoảng 46 tỷ mét khối (bcm), trong khi con số này là 60 bcm vào tháng 2/2025 và 77 bcm vào tháng 2/2024.

Nguồn cung suy giảm không chỉ khiến giá năng lượng leo thang mà còn gây áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận và năng lực cạnh tranh của các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng tại châu Âu.

Nga có thể ngừng cung cấp khí đốt cho EU ngay lập tức

Ngày 4/3, theo kênh RT sau khi tiếp Ngoại trưởng Hungary Peter Szijjarto tại Điện Kremlin, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Liên bang Nga có thể rút khỏi thị trường khí đốt châu Âu và chuyển hướng nguồn cung sang các khu vực khác mà không cần chờ EU chính thức cấm nhập khẩu.

Trao đổi với nhà báo Nga Pavel Zarubin, Tổng thống Putin cho biết: “Không có động cơ chính trị nào ở đây. Nhưng nếu trong một hoặc hai tháng nữa chúng tôi vẫn sẽ bị ngắt kết nối, tốt hơn là dừng ngay từ bây giờ và chuyển sang những quốc gia là đối tác đáng tin cậy, đồng thời thiết lập vị thế tại đó”.

Tuy nói rằng “đây chưa phải là quyết định cuối cùng”, nhưng ông Putin nhấn mạnh: “Tôi chắc chắn sẽ chỉ đạo chính phủ làm việc với các doanh nghiệp của chúng tôi về vấn đề này”.

Theo ông Putin, Moskva có thể chuyển hướng nguồn cung sang các “thị trường mới nổi”, trong bối cảnh EU liên tục tuyên bố ý định loại bỏ hoàn toàn các nguồn tài nguyên của Liên bang Nga.

Nhà lãnh đạo Liên bang Nga cho rằng, cuộc khủng hoảng năng lượng tại EU là hệ quả của những “chính sách sai lầm” mà giới chức khối này đã theo đuổi “trong nhiều năm”.

Tổng thống Putin nhấn mạnh: Liên bang Nga “luôn và vẫn là một nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy” cho tất cả các đối tác, bao gồm cả các quốc gia châu Âu.

Tổng thống Putin cho biết thêm, Moskva sẵn sàng tiếp tục hợp tác theo cách đó với những đối tác “bản thân họ cũng đáng tin cậy. Chẳng hạn như các nước Đông Âu, Slovakia và Hungary. Chúng tôi cung cấp cho họ các nguồn năng lượng của mình, cả dầu mỏ lẫn khí đốt, và chúng tôi có ý định tiếp tục làm như vậy trong tương lai. Ban lãnh đạo các quốc gia này sẽ theo đuổi cùng một chính sách như hiện nay, tức là trở thành đối tác đáng tin cậy đối với chúng tôi”.

Sau cuộc gặp với Tổng thống Putin, Ngoại trưởng Szijjarto cho biết, Budapest đã nhận được các bảo đảm về nguồn cung dầu mỏ và khí đốt từ Moskva, nhấn mạnh rằng Liên bang Nga và Hungary đã nhất trí cùng làm việc để đa dạng hóa các tuyến cung ứng năng lượng.

Trong một đoạn video đăng trên Facebook, nhà ngoại giao này cho biết: “Chúng tôi đã thống nhất rằng, nếu các tuyến vận chuyển vì những lý do khác nhau trở nên không khả dụng, chúng tôi sẽ luôn tìm kiếm các giải pháp thay thế. Ví dụ, nếu việc vận chuyển dầu bằng đường ống tiếp tục gặp khó khăn, chúng tôi sẽ xem xét các phương án vận chuyển bằng đường biển”.

Hungary, cũng như Slovakia, gần đây đã gặp gián đoạn nguồn cung dầu thô của Liên bang Nga sau khi Ukraine đóng đường ống dẫn dầu Druzhba vào cuối tháng 1. Kiev tuyên bố tuyến đường ống này bị hư hại do các cuộc tấn công tầm xa của Liên bang Nga, điều mà Moskva đã bác bỏ. Budapest và Bratislava cáo buộc Ukraine cố tình ngừng nguồn cung vì lý do chính trị và đe dọa sẽ có biện pháp trả đũa.