Biến thể mới của Covid-19 có thể khiến ngành thủy sản khó bứt phá trong 2022

Một năm thách thức

Năm 2021 chuỗi giá trị thủy sản Việt Nam tiếp tục bị gián đoạn, gây tác động tiêu cực đến nguồn cung và logistics của ngành này. Cụ thể, giữa năm 2021 việc thực hiện các biện pháp giãn cách xã hội ở đã ảnh hưởng đến ngành thủy sản quy mô nhỏ và gây ra tình trạng thiếu lao động cho các công ty. Các nhà sản xuất phải đối mặt với áp lực chi phí lạm phát, bao gồm cả nguyên liệu thô và thức ăn chăn nuôi. Ngoài ra, hầu hết các công ty xuất khẩu (đặc biệt là các công ty ở Châu Á) phải chịu chi phí gia tăng do thiếu container, giá cước vận chuyển tăng (chi phí vận chuyển từng chiếm 1,5% doanh thu so với 4,5% doanh thu trong năm 2021 của các công ty xuất khẩu thủy sản ở Việt Nam) và tình trạng tắc nghẽn cảng kéo dài.

Xuất khẩu thủy sản 2021 đối diện nhiều thách thức vì dịch bệnh

“Năm 2021 chúng tôi vừa phải sản xuất, vừa chống dịch lại đồng thời phải ứng phó với giá cả nguyên vật liệu đầu vào cùng các chi phí sản xuất, chi phí vận tải tăng cao chóng mặt. Các chi phí này đã “bào mòn” lợi nhuận của doanh nghiệp, buộc chúng tôi phải cơ cấu lại nhiều hoạt động để phù hợp hơn cũng như có thể chống chọi lại với những thách thức đang xảy ra”- ông Trần Văn Lĩnh- Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy sản Thuận Phước cho biết.

Dù vậy vượt qua những thách thức, ông Trương Đình Hòe- Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, xuất khẩu thủy sản cả năm 2021 vẫn đạt 8,89 tỷ USD, tăng 5,7% so với năm 2020. Đây là con số ấn tượng trong bối cảnh ngành thủy sản gần như tê liệt trong suốt 3 tháng đỉnh điểm của đợt dịch bùng phát lần thứ 4 tại các tỉnh phía Nam và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đánh giá của các chuyên gia phân tích SSI Research, sự phục hồi của ngành thủy sản đã thể hiện rõ rệt ngay khi các tỉnh phía Nam trở lại bình thường mới. Điển hình với cá tra - sự phục hồi đang diễn ra và kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt mức cao nhất trong tháng 11/2021 với 178 triệu USD, tăng 23% so với cùng kỳ khi các nhà máy đạt mức công suất bình thường.

Khó bứt phá trong 2022

Trong năm 2022, theo kế hoạch mà Tổng cục thủy sản đưa ra thì xuất khẩu của ngành này sẽ đạt khoảng 9 tỷ USD. Con số này theo SSI Research là khá khiêm tốn và không tăng trưởng so với 2021. Điều này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu do sự không chắc chắn về các biến thể mới của Covid-19. “Chúng tôi cho rằng năm 2022 sẽ tương tự như năm 2021 ở một số khía cạnh như nhu cầu tăng mạnh từ việc mở cửa trở lại của các nền kinh tế, áp lực chi phí nguyên liệu thô kéo dài và chi phí vận chuyển cao. Tuy nhiên, ở điểm thứ ba, chúng tôi thấy rằng giá cước có thể trở về bình thường sau khi tình trạng tắc nghẽn cảng được giải quyết trong quý II/2022 - theo dự báo của McKinsey”- chuyên gia SSI Research phân tích.

Tuy vậy, từ phía các doanh nghiệp cũng không hoàn toàn nhìn thị trường quá bi quan. Chẳng hạn theo ông Trần Văn Lĩnh, hợp đồng mới trong năm 2022 không thiếu và doanh nghiệp này đang cân nhắc để ký kết với giá thành hợp lý. Còn với Công ty CP XNK Thủy sản Cà Mau (Camimex Group) cũng khẳng định thị trường có tín hiệu rất triển vọng, nhất là đối với thị trường Mỹ.

Bên cạnh đó, các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng được cho là một động lực cho ngành thủy sản. Theo SSI Research, ngoài thị trường Mỹ, SSI Research kỳ vọng nhu cầu phục hồi tại Châu Âu và Trung Quốc sẽ mạnh hơn do 2 năm liên tiếp ở mức thấp, nhờ tác động của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và nới lỏng hạn chế thủy sản tại các cảng của Trung Quốc.

Với những thuận lợi cùng thách thức đan xen, VASEP cho rằng, ngành thủy sản cần phải thay đổi về phương thức sản xuất theo quy trình khép kín và kiểm soát chặt chẽ hơn các công đoạn nhằm đảm bảo an toàn cho người lao động, hạn chế những nguy cơ lây nhiễm từ bên ngoài. Bên cạnh đó, Chính phủ, các Cơ quan Bộ ngành, đặc biệt là Bộ Công Thương cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời trong việc kiểm soát chi phí đầu vào, kiểm soát giá thành sao cho phù hợp và giúp các doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận với các chính sách hỗ trợ của Chính phủ.