Biến đổi khí hậu đẩy thời tiết cực đoan lan rộng từ châu Âu đến châu Á

Thời tiết cực đoan xuất hiện đồng thời tại nhiều khu vực

Tuần qua, nhiều quốc gia châu Á tiếp tục hứng chịu các hình thái thời tiết cực đoan với cường độ lớn. Mưa lớn kéo dài gây lũ lụt và sạt lở đất tại Việt Nam, miền Nam Trung Quốc và Hàn Quốc, khiến nhiều người thiệt mạng, hàng nghìn người phải sơ tán và nhiều khu vực bị chia cắt.

Trong khi đó, tại châu Âu, các đợt nắng nóng xuất hiện sớm và kéo dài tiếp tục bao trùm khu vực Địa Trung Hải. Tại Italy, cảnh báo đỏ được duy trì ở nhiều địa phương miền Nam khi nhiệt độ tại Palermo (đảo Sicily) được dự báo vượt 40 độ C, cao hơn 10 độ C so với mức trung bình nhiều năm. Khối khí nóng từ Bắc Phi cũng đang dịch chuyển về phía Tây, khiến nhiều khu vực của Tây Ban Nha có thể ghi nhận nhiệt độ từ 42 - 45 độ C.

Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại Nam Âu. Tại tỉnh Guadalajara (Tây Ban Nha), đám cháy rừng La Mierla đã bước sang ngày thứ năm liên tiếp, trở thành vụ cháy lớn nhất nước này kể từ đầu năm 2026. Hơn 26.000 ha rừng bị thiêu rụi, hơn 1.000 người phải sơ tán, trong khi gần 30 khu dân cư bị lửa bao vây.

Theo dữ liệu của Chương trình Giám sát Trái đất Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), từ đầu năm đến nay, Tây Ban Nha đã có hơn 104.000 ha đất bị cháy, cao nhất trong EU và cao gấp hơn hai lần diện tích bị cháy tại Pháp. Đáng chú ý, mùa cháy rừng năm nay diễn ra ngay sau năm 2025. Đây là thời điểm Tây Ban Nha ghi nhận diện tích rừng bị thiêu rụi lớn nhất trong một thập kỷ.

Không chỉ đối mặt với cháy rừng, nước Pháp cũng đang chịu tác động nặng nề của các đợt nắng nóng kỷ lục. Đợt nắng nóng cuối tháng 6 vừa qua khiến nước này ghi nhận sơ bộ 2.025 ca tử vong vượt mức thông thường, trong đó số ca tử vong tại Paris tăng gần 65%.

Theo các chuyên gia y tế Pháp, nước này đã cải thiện đáng kể hệ thống cảnh báo sau thảm họa nắng nóng năm 2003, song những vấn đề mang tính cấu trúc như hạ tầng bệnh viện, viện dưỡng lão, trường học hay quy hoạch đô thị vẫn chưa theo kịp tốc độ gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Điều này khiến các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, đặc biệt là người cao tuổi, tiếp tục phải đối mặt với nhiều rủi ro.

Trong khi đó, trên các đại dương, mùa bão năm 2026 cũng xuất hiện nhiều diễn biến đáng chú ý. Bão nhiệt đới Elida hình thành tại Đông Thái Bình Dương với sức gió gần đạt ngưỡng bão cấp 1 trước khi suy yếu trên biển. Một cơn bão khác mang tên Fausto được dự báo sẽ mạnh lên thành bão cấp 2 trong tuần này. Tại Vịnh Mexico, một áp thấp nhiệt đới cũng đang có khả năng mạnh lên thành bão Bertha, tiềm ẩn nguy cơ gây mưa lớn và ngập lụt cho khu vực ven biển miền Nam nước Mỹ.

Những tín hiệu cảnh báo dài hạn của biến đổi khí hậu

Bên cạnh các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra trước mắt, nhiều nghiên cứu mới tiếp tục đưa ra những cảnh báo về xu hướng biến đổi khí hậu trong dài hạn.

Nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học Southampton (Anh) cho thấy, quá trình tan băng ở Bắc Cực đang diễn ra nhanh trở lại, sau giai đoạn tạm thời chững lại. Theo nhóm nghiên cứu, sự chững lại trước đây chủ yếu do biến động tự nhiên của các dòng hải lưu và không làm thay đổi xu thế chung là băng biển Bắc Cực tiếp tục thu hẹp khi nhiệt độ toàn cầu gia tăng. Các nhà khoa học cũng cảnh báo, sự suy giảm của băng biển Bắc Cực sẽ đe dọa hệ sinh thái vùng cực, đồng thời, làm thay đổi quá trình trao đổi nhiệt giữa đại dương và khí quyển, ảnh hưởng đến hoàn lưu khí quyển, sự hình thành bão và các hình thái thời tiết ở nhiều khu vực trên thế giới.

Trong khi đó, là một trong những quốc gia chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang phải ứng phó với các hiện tượng cực đoan diễn ra theo nhiều chiều hướng khác nhau: từ mưa lớn, lũ lụt trong mùa mưa đến nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô. Cụ thể, nhiều địa phương ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ đang phải ứng phó với mưa lũ, các dự báo khí hậu cho thấy Việt Nam sẽ còn tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu trong thời gian tới.

Theo Báo cáo ''Dự báo về hiện tượng El Niño giai đoạn 2026 - 2027'' của Cục Khí tượng thủy văn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường nền nhiệt trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa thiếu hụt tại nhiều khu vực, đặc biệt là tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Điều này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán và xâm nhập mặn, nhất là tại các vùng vốn chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu.

Báo cáo cũng cho biết, thiên tai có xu hướng diễn biến cực đoan và khó lường hơn. Cụ thể, khoảng 350.000 ha lúa Đông Xuân ở Đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ chịu ảnh hưởng của hạn hán và xâm nhập mặn, trong khi lĩnh vực năng lượng cũng đối mặt nguy cơ thiếu nước cho phát điện tại một số hồ thủy điện lớn, đặc biệt trên lưu vực sông Đà vào giai đoạn tháng 5 - 6/2027.

Bên cạnh đó, dự báo còn ghi nhận khả năng xuất hiện khoảng 8 - 10 cơn bão cùng 16 - 19 đợt mưa lớn, cho thấy các loại hình thiên tai như mưa lũ, hạn hán, bão mạnh và xâm nhập mặn có thể xảy ra đan xen, gây sức ép ngày càng lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân. 

Từ những trận lũ tại châu Á, các đợt nắng nóng ở châu Âu đến những cảnh báo dài hạn từ Bắc Cực, bức tranh khí hậu toàn cầu đang cho thấy những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Với một quốc gia nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng lớn của thiên tai như Việt Nam, việc chủ động thích ứng, tăng cường năng lực dự báo vừa là yêu cầu trước mắt, đồng thời nhiệm vụ lâu dài nhằm bảo đảm an toàn cho cộng đồng và nền kinh tế.