Bánh trôi bánh chay độc đáo, chị em 'săn' lễ Tết Hàn thực

Sự đổi mới trong ẩm thực truyền thống

Tết Hàn Thực, hay còn gọi là Tết bánh trôi, bánh chay, diễn ra vào ngày mùng 3 tháng 3 Âm lịch hàng năm. Đây là một trong những ngày lễ truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa của người Việt Nam, thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, tri ân tổ tiên. Trong dịp này, con cháu thường chuẩn bị mâm cúng để dâng lên tổ tiên và Phật, thể hiện lòng thành kính. Một số địa phương còn giữ phong tục cúng thần hoàng để cầu mong quốc thái dân an.

Bánh trôi, bánh chay là hai loại bánh đặc trưng của Tết Hàn Thực. Bánh trôi được làm từ bột nếp, bên trong là nhân đường phên, khi luộc chín sẽ nổi lên mặt nước, tượng trưng cho sự tinh khiết và tròn đầy. Bánh chay có kích thước lớn hơn, nhân đỗ xanh ngọt bùi, ăn kèm với nước đường và dừa nạo. Cách làm bánh trôi bánh chay đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo để có được những viên bánh đẹp mắt, tròn trịa và có độ dẻo mềm hoàn hảo.

Tết Hàn Thực năm 2025 rơi vào ngày thứ Hai (31/3 dương lịch). Tại các chợ truyền thống và chợ online cũng đang rầm rộ cung cấp các set nguyên liệu và bánh làm sẵn với hình thức độc lạ, giá thành cao hơn. Bên cạnh loại bánh truyền thống, nhiều người tiêu dùng ưa chuộng những mẫu bánh trôi nghệ thuật như bánh trôi mặn, bánh trôi hoa sen, bánh xu xuê cốm dừa, bánh chay hoa cau.

Cô Hồng Anh đang thoăn thoắt nặn bánh để kịp trả đơn cho khách hàng. Ảnh: Nguyễn Thanh

Chị Lan Anh – người bán hàng online (quận Đống Đa, Hà Nội) chia sẻ: “Năm nay thị trường bánh trôi, bánh chay ra mắt nhiều mẫu có tạo hình bắt mắt cho hội chị em lựa chọn. Nhà tôi bán chạy nhất là mẫu bánh trôi nước liên hoa sen, có giá 85.000 đồng/set, bao gồm đầy đủ bánh, nước đường gừng, vừng rang, dừa sợi…”.

Nhiều set bánh trôi bánh chay tạo hình nghệ thuật được rao bán trên chợ mạng. Ảnh chụp màn hình

Với những loại bánh trôi này, để tạo hình sắc nét và đẹp mắt, người làm bánh phải dành nhiều công sức và sự tỉ mỉ, đảm bảo bánh giữ được dáng ngay cả khi luộc hoặc hấp. Cách làm truyền thống cũng được biến tấu để phù hợp với kỹ thuật tạo khuôn hình 3D. Khách hàng có thể bảo quản bánh trong tủ đông lên đến 30 ngày.

Một set bánh trôi bánh chay tạo hình hồ sen với đầy đủ nước đường, vừng rang, dừa nạo đi kèm. Ảnh: Nguyễn Thanh

Do sự cầu kỳ trong chế biến, giá của những set bánh trôi nghệ thuật cao gấp nhiều lần bánh truyền thống, từ 80.000 - 150.000 đồng/set, cao hơn 6-7 lần so với loại bánh thông thường bán ở chợ. Ngoài nhân đường, gừng, đỗ xanh quen thuộc, năm nay trên thị trường còn xuất hiện bánh trôi mặn với hương vị mới lạ.

Trôi nước ngọt với nhân cốm xào, đậu xanh, mè đen và trôi nước mặn với nhân thịt mộc nhĩ đậm đà. Trong đó, chè trôi nước ngọt là những viên bánh mềm dẻo ôm trọn phần nhân thơm phức, hòa quyện trong nước đường ấm nóng, rắc chút mè rang cho tròn vị.

Bánh trôi được tạo hình và màu sắc bắt mắt, người mua chỉ cần mang về luộc là có đĩa bánh lễ Tết Hàn thực đẹp mắt. Ảnh chụp màn hình

Còn chè trôi nước mặn là sự kết hợp lạ miệng nhưng đầy hấp dẫn, lớp vỏ nếp mềm mịn bọc lấy nhân thịt mộc nhĩ đậm đà, ăn kèm nước dùng thanh nhẹ, thêm chút mè rang dậy mùi hương.

Chị Hồng Vân (đường Lạc Long Quân, quận Tây Hồ, Hà Nội) chia sẻ: “Mọi năm nhà mình chỉ mua loại bánh trôi bánh chay truyền thống, nhưng năm nay đổi mới, mình thử mua một set bánh nghệ thuật 110.000 đồng/ set với tạo hình hoa sen và mùi vị cũng lạ hơn với nhân sen dừa”.

Bên cạnh việc bán lẻ bánh trôi, bánh chay, các cửa hàng còn cung cấp những set mâm cúng đầy đủ gồm bánh trôi, bánh chay, bánh hoa cau, xu xuê cốm, xu xuê dừa, bánh cốm, bánh bao chay, kèm theo hoa cau, hoa bưởi, với giá dao động từ 400.000 - 800.000 đồng/set. Người bán cam kết nguyên liệu làm bánh được tuyển chọn kỹ lưỡng như bột nếp nước, đường phên, tinh dầu hoa bưởi tự nhiên và màu thực phẩm từ rau củ.

Mâm lễ ngoài bánh trôi bánh chay truyền thống sẽ có thêm bánh xu xê, xôi cốm... được bán với giá từ 400.000 đồng. Ảnh: Nguyễn Vân

"Công việc khá bận rộn, tôi không có thời gian để mua bột, mua nhân tự nặn, luộc bánh tại nhà. Vài năm trở lại đây, tôi thường chọn mua các mâm lễ gồm đĩa bánh trôi, bánh chay, chè hoa cau kèm một vài loại hoa, trái cây tươi, được cửa hàng sắp sẵn chỉn chu và đẹp mắt để dâng cúng", chị Mai Anh (quận Tây Hồ, Hà Nội) cho biết.

Giữ gìn giá trị truyền thống trong sự sáng tạo

Tết Hàn Thực không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn giúp mọi người kết nối với truyền thống và văn hóa dân tộc. Dù có nhiều sự đổi mới trong cách chế biến và trang trí, những giá trị cốt lõi của ngày Tết này vẫn được gìn giữ. Sự sáng tạo trong ẩm thực giúp ngày lễ này thêm phần hấp dẫn nhưng vẫn không làm mất đi ý nghĩa nguyên bản. Chính sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại đã góp phần làm cho Tết Hàn Thực ngày càng phong phú và đáng nhớ hơn.

Cô Hồng Anh (chợ Thành Công, quận Ba Đình, Hà Nội), tay đang thoăn thoắt nặn bánh, vui vẻ nói: “Năm nào vào dịp Tết Hàn thực, nhà cô cũng nặn bánh từ ngày 1/3 Âm lịch để kịp bán cho những người mua lễ sớm. Dù có nhiều loại bánh hiện đại, nhân bánh cũng biến tấu đa dạng hơn nhưng với loại bánh trôi, bánh chay truyền thống nhà cô vẫn bán chạy nhất. Có ngày cô bán cả trăm suất, phải huy động cả nhà ra nặn bánh mới trả kịp cho khách”.

Bột bánh trôi bánh chay truyền thống được bán sẵn, người tiêu dùng có thể mua về tự làm. Ảnh: Nguyễn Thanh

Thành phẩm bánh trôi bánh chay được đóng hộp sẵn. Ảnh: Nguyễn Thanh