Từ ‘hỏi – đáp’ đến ‘giao việc’:  Thay đổi tư duy để làm chủ AI trong báo chí

Chiều 7/4, tại Hà Nội, Báo Nhân Dân phối hợp Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức "Chương trình đào tạo A.I cấp cao cho cấp lãnh đạo báo chí". Chương trình đào tạo trí tuệ nhân tạo (AI) cấp cao dành cho lãnh đạo các cơ quan báo chí hướng tới mục tiêu cập nhật xu thế công nghệ mới, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng suất hoạt động tòa soạn.

Chương trình có sự tham dự của hơn 70 lãnh đạo cơ quan báo chí, từ cấp Phó Tổng Biên tập trở lên. Nội dung đào tạo tập trung vào xu hướng ứng dụng AI thế hệ mới, đặc biệt là mô hình AI Agent - hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng thực hiện công việc tự động như một “nhân sự số”, hỗ trợ các quy trình quản trị, điều hành và sản xuất nội dung báo chí. Vấn đề cốt lõi đặt ra lúc này không chỉ là tiếp cận công nghệ, mà là thay đổi tư duy để khai thác công nghệ một cách thực chất, hiệu quả.

Trải nghiệm thực tế và sức mạnh của AI

Phát biểu tại chương trình, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh vai trò đặc biệt của AI cũng như hiệu quả mà nó mang lại. 

Theo Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, AI đang ngày càng hiện diện sâu rộng trong hoạt động báo chí. Tuy nhiên, lãnh đạo các cơ quan báo chí cần được trang bị kiến thức bài bản để khai thác hiệu quả công nghệ mới.

AI hiện không chỉ hỗ trợ xây dựng đề án, tham luận, hay xử lý khối lượng lớn thư điện tử, mà còn có thể hoạt động như một trợ lý thông minh, thực hiện nhiều công việc quản trị và điều hành. Việc ứng dụng đúng cách có thể giúp năng suất lao động của cá nhân và tòa soạn tăng lên nhiều lần, góp phần đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số trong báo chí.

“Quan trọng là chúng ta đưa ra những câu lệnh cụ thể, mạch lạc, để AI có thể hỗ trợ xử lý” -  Tổng Biên tập Báo Nhân Dân lưu ý.

Chuyên gia trực tiếp trình diễn giao diện AI

Theo chia sẻ tại hội nghị, AI đang dần đóng vai trò như một “trợ lý cá nhân thông minh”, tổng hợp thông tin, gợi ý trả lời, hỗ trợ các thao tác hành chính, tìm kiếm dữ liệu, lên khung nội dung và tổ chức công việc.

Điều quan trọng hơn, hiệu quả của AI được đo bằng năng suất lao động thực tế. Khi biết sử dụng đúng cách, công nghệ này có thể giúp tăng hiệu suất công việc lên nhiều lần, giảm đáng kể các khâu thủ công vốn tiêu tốn thời gian và nhân lực.

Từ góc nhìn đào tạo, hội nghị cho thấy xu hướng phổ cập kỹ năng AI đang diễn ra với tốc độ rất nhanh. Không chỉ trong lĩnh vực báo chí, việc tập huấn, hướng dẫn sử dụng AI đã được mở rộng tới nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Đây là tín hiệu cho thấy AI đang dần chuyển từ một kỹ năng chuyên biệt thành một năng lực phổ thông mới trong môi trường làm việc hiện đại.

Tại chương trình, TS. Trần Việt Hùng - nhà sáng lập Got tại thung lũng Silicon (Mỹ), đã đặt ra một cách nhìn trực diện hơn về sự thay đổi mà AI đang tạo ra. Theo ông, nếu trước đây nhiều người vẫn hình dung AI như một công cụ hỏi - đáp, hỗ trợ soạn thảo hoặc tra cứu thông tin, thì giai đoạn đó đã dần qua. AI hiện nay đã bước sang một cấp độ mới: có thể được giao một công việc tương đối hoàn chỉnh và tham gia thực hiện công việc đó như một “nhân sự số”.

“AI có thể tóm tắt hàng trăm email, trích xuất ý chính và gợi ý câu trả lời. Đặt vé máy bay, hỗ trợ tuyên truyền, xây dựng nội dung văn phòng và thực hiện các tính năng đạo diễn, kịch bản phim tư liệu. Thực tế cho thấy năng suất lao động có thể tăng lên vài trăm phần trăm. Những công việc trước đây mất 3 - 4 tuần, nay chỉ cần tối đa 3 ngày để hoàn thiện” TS. Trần Việt Hùng nói.

Từ "chuyên gia" sang "người sếp giỏi"

"Chỉ dùng AI để "check-in", sử dụng tài khoản ChatGPT rồi hỏi đáp thông thường là sự lãng phí 999/1000 năng lực của AI", chuyên gia nói và bày tỏ, thay vì nỗ lực cạnh tranh kỹ năng chuyên môn với AI (điều mà máy móc sẽ sớm làm tốt hơn), chúng ta nên rèn luyện tư duy của một người sếp giỏi để quản lý các "nhân viên AI.

Điểm mấu chốt, theo chuyên gia, không nằm ở việc đã mua tài khoản hay đã từng dùng một công cụ AI nào đó, mà ở chỗ người sử dụng đã thực sự khai thác được bao nhiêu phần trăm năng lực của công nghệ. Nếu chỉ dừng ở việc hỏi vài câu lệnh đơn giản, nhờ viết vài đoạn văn hay tóm tắt vài nội dung, thì đó mới chỉ là bước tiếp cận bề mặt. Khoảng cách cạnh tranh trong thời gian tới sẽ không nằm ở chỗ ai có công cụ, mà ở chỗ ai biết tổ chức công việc dựa trên công cụ ấy tốt hơn.

Một trong những luận điểm đáng chú ý được nêu ra tại hội nghị là: thách thức lớn nhất hiện nay không còn là công nghệ, mà là tư duy. Trong nhiều năm, người lao động được khuyến khích trở thành chuyên gia giỏi nhất trong lĩnh vực của mình.

Tuy nhiên, với sự phát triển rất nhanh của AI, cách tiếp cận này đang thay đổi. Thay vì chỉ tập trung làm thật giỏi phần việc cá nhân, người làm nghề cần học cách trở thành người giao việc, điều phối, kiểm soát và đánh giá kết quả mà AI tạo ra.

Nói cách khác, năng lực mới không chỉ là “biết làm”, mà còn là “biết quản trị công việc có AI tham gia”. Đây là một chuyển dịch lớn, đặc biệt với lĩnh vực báo chí - nơi tốc độ, độ chính xác và khả năng xử lý khối lượng thông tin lớn luôn là sức ép thường trực.

Để minh họa, tại hội nghị, chuyên gia đã trực tiếp thực hiện phần trình diễn giao AI xây dựng đề án tổ chức một sự kiện báo chí quy mô quốc gia. Từ các dữ kiện ban đầu như địa điểm, thời gian, tính chất sự kiện, đối tượng tham gia…, hệ thống AI có thể tự đề xuất cấu trúc đề án, đặt thêm câu hỏi để làm rõ yêu cầu, gợi ý phương án triển khai và từng bước hoàn thiện bản thảo. AI không chỉ hỗ trợ ở cấp độ kỹ thuật, mà còn tham gia vào quá trình tổ chức tư duy và xây dựng phương án công việc.

Để thực sự làm chủ AI, diễn giả đề xuất phương pháp: giao cho mình/nhân viên những công việc với khối lượng cực lớn và thời hạn (deadline) cực ngắn - mức độ mà sức người bình thường không thể hoàn thành. Khi bị đẩy vào thế "bất khả thi", con người buộc phải dùng AI để tìm giải pháp, từ đó hình thành thói quen và kỹ năng làm việc mới.

Từ những trao đổi tại hội nghị có thể thấy, AI đang đặt báo chí trước một bước ngoặt mới. Công nghệ này không thay thế hoàn toàn con người, nhưng chắc chắn sẽ thay đổi sâu sắc cách con người làm nghề.

Người làm báo không thể chỉ dừng ở tâm thế quan sát, thử nghiệm cho biết, hay sử dụng AI như một công cụ phụ trợ đơn giản. Điều cần hơn là một sự thay đổi tư duy đủ mạnh để chuyển từ cách làm truyền thống sang mô hình làm việc mới, nơi AI trở thành cánh tay nối dài của năng lực nghề nghiệp.

Nếu được tiếp cận đúng hướng, AI không làm giảm giá trị của nhà báo, mà ngược lại, có thể giúp nhà báo giải phóng sức lao động khỏi những khâu lặp lại, dành nhiều thời gian hơn cho tư duy, kiểm chứng, phân tích và sáng tạo nội dung - những giá trị cốt lõi nhất của nghề báo trong thời đại số.

Dùng AI hay không dùng AI không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách để duy trì năng lực cạnh tranh. Hãy bắt đầu giao việc cho AI ngay hôm nay như cách bạn giao việc cho một nhân viên ưu tú nhất. Kết thúc chương trình, vị chuyên gia còn nhấn mạnh, chúng ta đã tin vào những gì AI làm được chưa? Một là không bao giờ, hai là bây giờ, chúng ta hãy trải nghiệm nó.